تبلیغات
وبلاگ روستای لاسک - عید نوروز باستانی در بین اقوام تالشی
 
درباره وبلاگ


استان گیلان-شهرستان شفت-بخش احمد سرگوراب-دهستان چوبر-روستای لاسک
0132

مدیر وبلاگ : ق ر
مطالب اخیر
نویسندگان
نظرسنجی
با سلام و عرض ارادت.در صورت تمایل در نظر سنجی شرکت فرمایید:اصالتآ اهل کدام منطقه میباشید؟








جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
**

****
وبلاگ روستای لاسک
رواق منظر چشم من آشیانه توست **** کرم نما و فرود آ که خانه خانه توست




علی عبدلی
منطقه ی قومی تالش در جنوب غربی دریای مازندران واقع است، از سفید رود ناكورا شمار تالشی زبان هایی كه اكنون در آن منطقه پراكنده اند به استناد منابع موجود یك میلیون تا یك میلیون و دویست هزار نفر می باشد.
تالشی زبانان ایران بیش از چهار صد هزار نفرند و در شهرستان های آستارا، تالش، رضوانشهر، ماسال، فومن و و شفت سكونت دارند. حدود دو برابر این شمار در شهر ستانهای آستارا، لریك، لنكران، ماساللی و جلیل آباد جمهوری آذربایجان ساكنند.
زبان و فولكلور مشترك دو مشخصه ی بارز فرهنگی است كه دو بخش قوم تالش در دو سوی رودخانه ی مرزی آستارا چای را به هم پیوند می دهد. همان طور كه زبان این قوم در هر ناحیه به لهجه ی خاصی رواج دارد، آیین ها، آداب ، عقاید، اشعار و افسانه هایشان نیز جابه جا ویژگی های متفاوت از همی پیدا می كند. از جمله آیین های كهن ایرانی كه هنوز با رنگ و بویی ویژه در بین تالشان رایج می باشد، مربوط به نوروز و نوروز ماه است.
تالشان نیز همچون همه ی اقوام و طوایف ایرانی جشن بزرگ نوروز را كه همچون آینه ای خجسته هر سال با آغاز بیداری، تجدید خرمی طبیعت سیمای مهرانگیز و نجیب نیاكان ما را باز می نمایاند و جلوه های شكوهمندی از فرهنگ و معنویت ایرانی را به تماشا می گذارد، مانند دری گرانمایه در طول سال ها و سده های بسیار پاس داشته و فضای زندگی خود را به رنگ و بوی آن آذین بسته اند.

آیین ها و آدب نوروزی در بین تالشان ایران تا حدودی مورد مطالعه قرار گرفته و مطالبی نیز در آن زمینه چاپ ومنتشر شده است ولی به علت وجود دیوار بلند جدایی در طول دهها سال گذشته بین دو نیمه ی تالش، آنچه كه از آداب و آیین نوروز در بین تالشان جمهوری آذربایجان هنوز باقی مانده است، تا چند سال پیش به طور كلی بر ما پوشیده بود. اما كنون با مطالعات میدانی محدودی كه نگارنده در فرهنگ عامه ی تالشان آستارا و لنكران انجام داده مشخص شده است كه دست كم عناصر اصلی آیین های و آداب نوروزی در بین تالشان این سو و آن سوی آستارا چای همسان ومشترك است و در عین حال برخی از ویژگی خاص، آنها را از هم متمایز می نماید و همچنین گاه برخی از عناصر اصلی و موضوعات جزیی تر در بین بخشی از آن قوم حفظ شده و در بین بخشی دیگر از میان رفته است.
به طور مثال علرغم اینكه تالشان جمهوری آذربایجان با وجودی كه ده ها سال در محاصره فرهنگی بیگانه به سر برده و تحت شدیدترین ستم فرهنگی و سیاست امحاء قومی بوده اند ولی با نشان دادن مقاومتی شگفت انگیز، در بسیاری موارد نسبت به تالشان ایران در حفظ زبان و فولكلور خود موفق تر بوده اند، ولی متاسفانه موسیقی خاص خود و از آن جمله ترانه، سرودهای موسوم به نوروزنامه و آیین نوروزنامه خوانی را از دست داده اند و فقط خاطره ای از نوروز نامه و نوروزنامه خوانی در ذهن سالمندان لنكرانی باقی مانده است.
تالشان جمهوری آذربایجان نیز استقبال از نوروز را از یك ماه زودتر آغاز می كنند و آن را ( نوروز ما = نوروز ماه ) می نامند.
همه ی فعالیت های ویژه ای كه توام با شور و شادی و امید دراین ماه انجام می گیرد چنان است كه انگار نوروز یك مقصد و یك هدف آرمانی ست همه ی این فعالیت ها و طی مراحل به منظور و به شوق رسیدن به آن هدف انجام می گیرد و با فرا رسیدن نخستین روز ( اوسور = سال نو ) و نوروز حس ارضاء و نشاط و آرامشی ظفر مندانه بر دل ها حاكم می شود گویی انگار مقصود و مراد حاصل شده ، تب و تاب و بی قراری های یك ماهه پایان یافته و دیگر كاری نیست كه در این باره كسی انجام دهد، جز پرداختن به صله رحم و دید و بازدید و گفتن تهنیت و شادباش به همدیگر . در نوروز ما، سرگرمی روزانه نوجوانان ( موغن جنگ = جنگ با تخم مرغ و یا همان تخم مرغ بازی ست ) نو كردن لباس ها، خانه تكانی، سفید كردن دیوار خانه با آهك، تدارك تهیه تنقلات مخصوص از جمله مشغله های اصلی هر خانواده است.
یك هفته مانده به نوروز خانه و محوطه را تمیز می كنند. اشیاء زاید و مندرس را دور می ریزند، دیوارها را با آهك و یا با رنگ سفید می كنند. زن ها نان های گوناگون مانند : زرن، كیلچ، بیشی و شسور شوربی می پزند. با آرد گندم و برنج و عسل و شكر و ادویه و كره حلواهای گوناگون درست می كنند. حبوباتی مانند نخود و عدس و گندم بو می دهند، با رنگ سرخ تعدادی تخم نقش و نگار می اندازند و همه ی اینها را روز عید به میهانان و كودكانی كه به در خانه می روند، می دهند مقداری از این مواد خوراكی به اضافه مقداری میوه و خشكبار، مانند گردو، فندق، شاه بلوط و سنجد را در ظروفی جداگانه ریخته و در خوانچه ی عید می چینند. این تا روز سیزده نوروز به صورت نمادین در خانه باقی می ماند و از آن پس به مصرف اهل خانواده و یا مهمانان می رسد.
در كنار خوانچه ی عید، سفره سین هم می گسترند و سمنو ركن اصلی آن سفره به شمار می آید. چنانچه اگر هر یك از تركیبات هفت سین را بتوان با سین دیگری عوض كرد، سمنو را نمی توان ، این ماده خوراكی در سفره عید مقام ویژه ای دارد. به طور كلی نام سمنو در هر زمان یادآور بهار و عید و سفره سین است. در ادبیات عامیانه تالشیان، ترانه هایی در وصف سمنو وجود دارد كه زنان هنگام پختن سمنو آن را زمزمه می كنند :
متن
ترجمه

سمنی ها سمنی
سمنو آی سمنو

بوی شو بیك ام نی
بیاید خوشحالمان كنید

ویل خونچون اب كان
به هنگام شكفتن خوانچه های گل

چم دیلی شوبتكان
دل ما را شاد كنید

سمنی بوی- بوی هنی
سمنو بیاید و باز بیاید

روس بیك تی ام نی
قامتمان را راست كند

سمنی ها سمنی
سمنو آی سمنو

تی نیبوش عید بدینی
تو اگر نباشی انگار عید نیست

در تالش جمهوری آذربایجان همانند تالش ما، چهارشنبه سوری اوج آیین نوروز ماه است. در آنجا آخرین چهارشنبه سال را ( عزیز روژ – عزیز روز ) می نامند و آداب مخصوص آن رفتن به قبرستان ، روشن كردن شمع و خواندن قرآن – سوره یاسین برگور اموات می باشد.
این مراسم تا غروب آفتاب ادامه می یابد و آن گاه همه به خانه ها بر می گردند و هر خانواده در حیاط خانه ی خود هفت كوهه آتش می افروزد و هر كس سه بار از روی آن كوهه های آتش می پرد و هنگام پریدن با صدای بلند می گوید:
تالشی/فارسی

هاكول شوه شنب
ای آتش شب چهارشنبه

عزیز شوه چو شنب
شب عزیز چهارشنبه

چم دادی- بلون
درد و بلاهای ما

چم جونی دوژون
دردهای تن ما

اموبیستون
همه را بستان

كول كول چو شنب
آتش، آتش چهارشنبه

چم دارد و بن بلون بیب
درد و بلاهای ما را ببر

ب هاف دیو ب طرف
به آن سوی هفت دریا

كول كول چو شنب
آتش، آتش چهارشنبه

ها عزیز چو شنب
آی شب عزیز چهارشنبه

در حین اینكه دیگران سرگرم پریدن از روی آتش هستند عده ای با تفنگ تیر هوایی شلیك می كنند.
در شب چهارشنبه سوری همه ی اعضاء خانواده باید در خانه ی خود باشند. آنها پس از پایان كول چهارشنبه در جای معینی از اتاق ، هر یك به نام خود شمعی را روشن می كند و آن گاه به دور سفره شام می نشینند. در سفره شام این شب باید بهترین غذای قابل تهیه و چیده شود. یك نفر از اعضاء معمولا" مادر خانواده نیز موظف می شود تا هنگام خواب چند بار اسفند دود كند چنانكه بوی اسفند لحظه ای قطع نشود. دیگر مراسم شب چهارشنبه سوری، دستمال اندازی به خانه هاست. بهاین ترتیب كه عده ای از جوانان اعم، از دختر یا پسر جدا از هم با تاریك شدن هوا در كوچه های روستا به حركت در می آیند و به در خانه یكایك فامیل و آشناها می روند و دستمالی به درون خانه می اندازند و صاحبخانه در آن هدیه ای نقدی یاجنسی بسته و به صاحبش پس می دهد اهالی محل چون می دانند این جوانان قبل از دستمال انداختن دقایقی پشت در فالگوش می مانند، در همه حال مواظبند كه ضمن صحبت های خانوادگی كلمه ی ناپسندی بر زبان نیاورند.
روز بعد از چهارشنبه سوری وقتی بچه ها از خواب بیدار شدند، مادر خانواده به صورت آنها قطراتی آب سرد می پاشد و بچه های شیطان و حرف نشنو را تبر و داس می ترسانند. از این زمان همه می كوشند كه با احساس آغاز یك زندگی تازه حتی الامكان غبار هر ملال و كدورت را از چهره خود بزدایند. به این ترتیب آخرین مرحله از مراحل استقبال از نوروز طی می شود.
آداب و رسوم نوروز در تالش جمهوری آذربایجان با شور و نشاط بیشتری برگزار می شود علاوه بر دید و یازدید و گشت و گذار در طبیعت بزم های خصوصی و گاه عمومی همراه با ساط و آواز و پایكوبی در گوشه و كنار، درون خانه ها، آغوش طبیعت و میدان آبادی برپا می شود. به مناسبت این روزها تصنیف ها و سرودهای متعددی خوانده می شود كه با تقدیم نمونه ای از آن این مطلب را به پایان می رسانم .

تالشی/فارسی

او سرواوم ی
سال نو فرا رسیده است

او سور خشن اوم ی
سال نو خوش آمده است

ویلون ب توژ سوری خشن اوم ی
گلها در سال نو خوش آمده اند

ویلو بیبن، ویلوبیكن
گل باشید و گل باشید

گیرو ببین، دو بیكن
گرد هم آیید و پایكوبی كنید

شوی شوی بیكن
شادمانی كنید

او سور اوم تی بوی بوی
سال ن آمده تونیاز بیا بیا

بونخون كوویلونیم اوبن
گلها در باغها شكفته اند

اوونن بین سی تی بوی بوی
برای تماشای آنها بیا بیا





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


جمعه 27 اسفند 1389 :: نویسنده : ق ر
نظرات ()
دوشنبه 4 دی 1391 11:27 ب.ظ
سلام و درود بی پایان به شما
اگر براتون مقدوره وبلاگ روستای والی سرا را در وبلاگ قشنگ لاسك لینك كنید
متشكرم
http://rostay-valisara.blogfa.com
لطفی
چهارشنبه 9 شهریور 1390 12:11 ب.ظ
سلام دوست عزیز وبلاگ زیبایی دارید من هم یه وبلاگ دارم که خوشحال میشم باهات تبادل لینک کنم شما میتونی منو به اسم زیبیی های گیلان لینک کنی واگر مایل بودید به من خبر بدید تا با افتخار لینکت کنم
موفق باشید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.